AI ontwikkelt zich in hoog tempo van veelbesproken innovatie tot een praktisch hulpmiddel binnen de taxatiepraktijk. Hoewel de mogelijkheden van AI veel aandacht krijgen, is nog weinig bekend over hoe AI momenteel wordt toegepast binnen taxaties van bedrijfsmatig vastgoed. Welke rol speelt AI in de dagelijkse taxatiepraktijk en welke rol blijft de Register-Taxateur daarin vervullen? Die vragen stonden centraal in het masteronderzoek van Yolanda Tan, Register-Taxateur en vastgoeddeskundige bij de Belastingdienst.

Nieuwsgierigheid als vertrekpunt

Voor Yolanda vormde de dagelijkse praktijk de aanleiding voor haar onderzoek. “Taxeren is een vak waarin data, marktkennis, objectkennis en professioneel oordeel samenkomen. Dat maakt het interessant om te onderzoeken waar AI kan ondersteunen en waar menselijke beoordeling onmisbaar blijft”, vertelt ze.

Omdat Yolanda zelf werkzaam is binnen het bedrijfsmatig vastgoed, lag de keuze voor dit vakgebied voor de hand. Bovendien is deze markt minder gestandaardiseerd dan bijvoorbeeld de woningmarkt, waardoor de inzet van AI andere vraagstukken met zich meebrengt.

Voor haar onderzoek combineerde Yolanda een enquête onder professionals uit de taxatiepraktijk van bedrijfsmatig vastgoed met verdiepende expertinterviews. Zo bracht zij niet alleen in kaart hoe AI momenteel wordt toegepast, maar ook welke kansen, aandachtspunten en verwachtingen professionals daarbij zien. De respondentgroep bestond hoofdzakelijk uit taxateurs, aangevuld met professionals vanuit ondersteunende, adviserende en toezichthoudende organisaties, zoals brancheorganisaties en financiële instellingen.

AI als hulpmiddel in het taxatieproces

Uit het onderzoek komt een duidelijk beeld naar voren: AI wordt op dit moment vooral ingezet ter ondersteuning van werkzaamheden binnen het taxatieproces. Zo blijkt dat AI momenteel vooral wordt toegepast bij documentanalyse, marktonderzoek, rapportondersteuning en geautomatiseerde waardebepalingen. Taalmodellen worden bijvoorbeeld gebruikt om informatie samen te vatten, een eerste opzet voor teksten te maken en gegevens uit documenten te halen. Ook beeldherkenning kwam in het onderzoek naar voren, al wordt deze toepassing momenteel nog relatief weinig gebruikt.

De focus ligt momenteel vaak op tijdsbesparing en het sneller verwerken van informatie. Maar volgens Yolanda ligt de grootste waarde van AI in veel meer dan waar het nu vaak voor wordt ingezet. De implementatie van AI biedt organisaties ook een kans om bestaande taxatieprocessen kritisch tegen het licht te houden. Veel processen zijn immers historisch gegroeid en ingericht vanuit een bepaald beeld van hoe mensen werken. AI maakt het mogelijk om werkzaamheden fundamenteel anders te organiseren. De vraag is daarom niet alleen hoe taken sneller kunnen worden uitgevoerd, maar ook of bestaande werkwijzen nog wel de meest effectieve zijn. Juist daar ligt de kans om processen slimmer, consistenter en zorgvuldiger in te richten.

Verantwoord omgaan met AI

De inzet van AI biedt kansen, maar vraagt ook om zorgvuldigheid. Privacy, datakwaliteit en transparantie komen daarbij naar voren als belangrijkste aandachtspunten. Yolanda benadrukt: “Bij taxaties wordt gewerkt met vertrouwelijke informatie, zoals huurcontracten, klantgegevens en objectinformatie. Daarom is het essentieel dat organisaties duidelijke afspraken maken over welke gegevens in een AI-toepassing mogen worden gebruikt, wie de uitkomsten controleert en wie uiteindelijk verantwoordelijk blijft.”

 De grootste uitdaging ligt daarom niet zozeer in de techniek, maar in het zorgvuldig organiseren van het gebruik van AI binnen de organisatie. Goede governance is van groot belang om kwaliteit, transparantie en verantwoordelijkheid te waarborgen. Daarnaast staat of valt succesvolle toepassing van AI met de kwaliteit van de onderliggende data. Het principe ‘garbage in, garbage out’ wordt door AI eerder versterkt dan verminderd.

De taxateur van de toekomst

AI zal het werk van taxateurs de komende jaren veranderen, maar niet vervangen. Naar verwachting verschuift de rol van de taxateur van verzamelen van informatie naar het beoordelen, interpreteren en valideren van AI-uitkomsten. Taxateurs moeten daarom niet alleen beschikken over vakinhoudelijke expertise, maar ook begrijpen hoe data en AI kunnen worden ingezet en waar de grenzen liggen. Een betrouwbare taxatie blijft ook in de toekomst afhankelijk van menselijke oordeelsvorming en kwaliteitsborging.

Volgens Yolanda biedt deze ontwikkeling kansen voor de toekomst van het vak. Zij verwacht dat de veranderende rol van de taxateur het beroep aantrekkelijker kan maken voor jongere generaties. "Er zal meer met data en technologie worden gewerkt. Voor jongere taxateurs kan dat interessant zijn, omdat AI repetitieve werkzaamheden kan verminderen." Tegelijkertijd wordt het vak ook uitdagender. Alleen kennis van vastgoed is niet meer voldoende; inzicht in de mogelijkheden en beperkingen van AI wordt steeds belangrijker. "AI maakt het vak meer datagedreven en technologisch en vraagt daarom om nieuwe vaardigheden, zoals AI-geletterdheid en een kritische blik."

AI versterkt het vak, maar vervangt het oordeel niet

Terugkijkend op haar onderzoek ziet Yolanda AI vooral als een hulpmiddel dat het taxatievak kan versterken, mits het bewust en verantwoord wordt ingezet. De grootste kansen liggen volgens haar in het ondersteunen van tijdrovende werkzaamheden, waardoor meer ruimte ontstaat voor analyse, interpretatie en professioneel oordeel. Voor organisaties die AI verder willen integreren in hun taxatieproces, heeft ze een duidelijk advies: "Ik zou adviseren om klein en gecontroleerd te beginnen. Kies eerst een toepassing met weinig risico, zoals documentanalyse, marktonderzoek, rapportondersteuning of kwaliteitscontrole. Zo kunnen organisaties ervaring opdoen zonder dat AI direct invloed heeft op het uiteindelijke waardeoordeel."

Tegelijkertijd blijft de taxateur verantwoordelijk voor de interpretatie, beoordeling en uiteindelijke waardering. Een kritische blik op AI-uitkomsten blijft daarbij essentieel. Haar belangrijkste boodschap aan taxateurs is dan ook helder: omarm de mogelijkheden van AI, maar behoud als professional de regie over de interpretatie, beoordeling en uiteindelijke waardering.

Benieuwd naar alle inzichten uit het onderzoek? Download de volledige scriptie hier.